Trwa ładowanie...

 

Trwa zapisywanie na newsletter...

Planowanie przestrzenne

Czym jest planowanie przestrzenne

Przestrzeń naszego kraju jest dobrem wspólnym, ale ograniczonym. Trzeba więc korzystać z niej racjonalnie. By dobrze gospodarować przestrzenią, trzeba znać wszystkie jej elementy (naturalne i wytworzone przez człowieka) oraz występujące między nimi relacje. Taka wiedza pozwala rozwijać, ulepszać i chronić polską przestrzeń i zaspokajać potrzeby jej użytkowników (np. mieszkańców, przedsiębiorców, państwa).

Planowanie przestrzenne można więc zdefiniować jako usystematyzowane działania, których celem jest efektywne wykorzystanie przestrzeni, godzące interesy różnych jej użytkowników oraz realizujące cele społeczne i gospodarcze.

Ważnym aspektem planowania przestrzennego jest również wykorzystanie i zabezpieczenie środowiska naturalnego i zabudowanego w taki sposób, by możliwe było zaspokojenie potrzeby obecnych i przyszłych pokoleń.

Kto zarządza polską przestrzenią

Zarządzanie przestrzenią – czyli realizowanie polityki przestrzennej – odbywa się w Polsce na poziomie gminy zgodnie z ustawą z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. Ustawa ukierunkowuje przeznaczanie terenów na określone cele oraz ustala zasady ich zabudowy i zagospodarowania.

Zmiany w ustawie o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym wprowadzone ustawą o rewitalizacji (PDF 268 KB)

Aktualnie w ministerstwie trwają prace nad nowelizacją ustawy, dzięki której zasady gospodarowania przestrzenią, np. minimalizowanie zabudowy nowych terenów, będą dostosowane do potrzeb jej użytkowników. Podstawowym celem zmian jest porządkowanie polskiej przestrzeni m.in. dzięki eliminowaniu możliwości chaotycznej zabudowy i stopniowemu przywracaniu ładu przestrzennego.

Koncepcja Przestrzennego Zagospodarowania Kraju

W ministerstwie powstał też najważniejszy dokument strategiczny w Polsce, dotyczący zarządzania przestrzenią – Koncepcja Przestrzennego Zagospodarowania Kraju 2030. Wskazuje on na konieczne zmiany w planowaniu przestrzennym. W dokumencie:

  • przedstawiono wizję zagospodarowania przestrzennego kraju do 2030 roku,
  • określono cele i kierunki polityki przestrzennego zagospodarowania kraju,
  • wskazano zasady, według których działalność człowieka powinna być realizowana w przestrzeni.

Badanie statystyczne – Lokalne planowanie i zagospodarowanie przestrzenne  

Badanie statystyczne "1.02.04(017) Lokalne planowanie i zagospodarowanie przestrzenne", realizowane jest przez Główny Urząd Statystyczny na zlecenie ministra odpowiedzialnego za gospodarkę przestrzenną w ramach Programu badań statystycznych statystyki publicznej. Jest to badanie stałe, prowadzone raz do roku. Po raz pierwszy badanie zostało przeprowadzone w 2005 r. (zebrane dane dotyczyły stanu na 31 grudnia 2004 r.). Na podstawie danych statystycznych z badań przeprowadzonych w kolejnych latach, opracowywane są analizy stanu i uwarunkowań prac planistycznych w gminach. Takie podejście umożliwia śledzenie zachodzących zmian na obszarach o różnej specyfice i intensywności zagospodarowania przestrzennego oraz procesów inwestycyjnych. Pełne dane statystyczne oraz analizy za lata 2004-2015 dostępne są na życzenie w Departamencie Polityki Przestrzennej.  

Dane z badania 1.02.04(017) Lokalne planowanie i zagospodarowanie przestrzenne za 2017    (ZIP 16 MB)

Dane z badania 1.02.04(017) Lokalne planowanie i zagospodarowanie przestrzenne za 2016 (ZIP 17 MB)

Analiza stanu i uwarunkowań prac planistycznych w gminach - 2015  (ZIP 25 MB)

Wdrażanie dyrektywy INSPIRE

Dyrektywa INSPIRE

W 2007 roku Komisja Europejska przyjęła Dyrektywę INSPIRE, której celem jest ułatwienie dostępu do danych przestrzennych. Zakres danych objętych dyrektywą dotyczy 34 tematów, takich jak: działki katastralne, obszary chronione, użytkowanie terenu, zagospodarowanie przestrzenne.

Dyrektywa określa podstawowe zasady funkcjonowania infrastruktury w zakresie: metadanych, zbiorów danych przestrzennych i usług z nimi związanych. Reguluje zasady udostępniania i wspólnego korzystania z zasobów Infrastruktury. Ponadto ustala mechanizmy koordynujące, monitorujące i raportujące wdrażanie INSPIRE w Unii Europejskiej.

Przepisy krajowe

Zapisy Dyrektywy INSPIRE do polskiego systemu prawnego przeniosła ustawa o infrastrukturze informacji przestrzennej. Ustawa ta określa krajowe zasady funkcjonowania infrastruktury, organy odpowiedzialne za poszczególne jej elementy, jak np. prowadzenie geoportalu, będącego centralnym punktem dostępu do danych i usług oraz określa który organ jest odpowiedzialny za każdy z tematów infrastruktury informacji przestrzennej.

W rozumieniu ustawy, zagospodarowanie przestrzenne to zagospodarowanie terenu, w jego obecnym lub przyszłym wymiarze funkcjonalnym, lub przeznaczenie społeczno-gospodarcze terenu, w tym mieszkaniowe, przemysłowe, handlowe, rolnicze, leśne, wypoczynkowe, wynikające z dokumentów planistycznych.

Minister Inwestycji i Rozwoju, jako minister właściwy do spraw budownictwa, planowania i zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa, jest organem wiodącym w temacie „Zagospodarowanie przestrzenne”.

Specyfikacja danych

Specyfikacja określa jakiego rodzaju informacje są zaliczane dla tematu "Zagospodarowanie przestrzenne", w jaki sposób powinny być zorganizowane te dane, np. poprzez określenie możliwych do stosowania nazw, warstw mapy jakie powinny być dostarczone. Zawarte w specyfikacjach danych dla poszczególnych tematów wytyczne ujęto w sposób formalny w rozporządzeniu Komisji (UE) nr 1253/2013. Specyfikacja w wersji angielskojęzycznej dostępna jest na oficjalnej stronie Dyrektywy INSPIRE. Zapoznaj się z jej tłumaczeniem na język polski (PDF 43 MB).

Działania organu wiodącego w kraju

Profil metadanych zagospodarowania przestrzennego

W 2017 roku opracowano profil metadanych zagospodarowania przestrzennego, rozszerzający zakres wymagany przez Dyrektywę INSPIRE o elementy związane ze specyfiką tematu i danymi które on obejmuje. Profil dostępny jest w narzędziach do edycji i walidacji metadanych opracowanych przez Główny Urząd Geodezji i Kartografii (GUGiK).

Aby utworzyć metadane w edytorze GUGiK po naciśnięciu przycisku Plik -> Nowy, należy z rozwijanej listy wybrać profil „Zagospodarowanie przestrzenne”. Utworzone metadane można sprawdzić pod względem ich poprawności w edytorze GUGiK w trakcie wypełniania metadanych oraz w walidatorze GUGiK. Aby sprawdzić metadane w walidatorze należy wczytać plik, który chcemy sprawdzić oraz z rozwijanej listy dostępnych profili wybrać „Zagospodarowanie przestrzenne”.

Dodatkowe informacje o profilu oraz materiały instruktażowe:

Standard baz danych planistycznych

W grudniu 2017 roku zakończono prace nad „Opracowaniem Standardów zbiorów danych planistycznych”. Opracowanie miało na celu opracowanie specyfikacji baz danych dla dokumentów planistycznych opracowywanych w Polsce, z uwzględnieniem wymagań wynikających z prawa oraz z wytycznych zawartych w Specyfikacji danych dla tematu „Zagospodarowanie przestrzenne”.

W dalszym etapie prac przeprowadzony zostanie pilotaż z wybranymi jednostki samorządu terytorialnego. Celem pilotażu jest sprawdzenie opracowanego Standardu w warunkach praktycznych, w procedurze sporządzania rzeczywistych dokumentów planistycznych. Wyniki pilotażu wpłyną na docelową formę i zakres Standardu.

Główna Komisja Urbanistyczno-Architektoniczna

Główna Komisja Urbanistyczno-Architektoniczna doradza Ministrowi Infrastruktury i Rozwoju w sprawach planowania i zagospodarowania przestrzennego. Komisja rozpatruje sprawy z inicjatywy ministra lub - po uzgodnieniu z ministrem - na własny wniosek, wyrażając stanowiska w formie pisemnych uchwał stanowiących załącznik do protokołu z posiedzenia komisji. Przewodniczący komisji i jej członkowie są powoływani i odwoływani przez ministra. Komisja funkcjonuje na podstawie art. 8 ust. 1 i 2 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym.

Projekty realizowane w ramach PO WER 2014-2020

1. "Zainspiruj naszą przestrzeń – programy szkoleniowe i publikacje dla planistów – etap I"

Celem projektu jest stworzenie narzędzi mających wpływ na zwiększenie potencjału instytucjonalnego administracji publicznej w zakresie planowania i zagospodarowania przestrzennego oraz usprawnienie procesów inwestycyjno-budowlanych. Cel ten będzie realizowany poprzez opracowanie programu szkolenia ukierunkowanego na podnoszenie kompetencji w zakresie planowania przestrzennego oraz opracowanie i wydanie jedenastu publikacji skierowanych do osób zaangażowanych w kształtowanie polskiej przestrzeni. Wydane publikacje będą rozdystrybuowane do jednostek samorządu terytorialnego, a ich elektroniczne wersje zostaną zamieszczone na stronie internetowej Ministerstwa Inwestycji i Rozwoju.

Beneficjent: Departament Polityki Przestrzennej i Gospodarki Nieruchomościami w Ministerstwie Inwestycji i Rozwoju.

Okres realizacji projektu: od 17 sierpnia 2015 r. do 31 grudnia 2019 r.

Całkowita wartość projektu: 2 345 234,10 zł  

Dofinansowanie z UE ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego: 1 976 563,30 zł

Serdecznie zachęcamy do zapoznania się z zamieszczonymi materiałami zarówno pracowników administracji publicznej wykonujących zadania z zakresu planowania i zagospodarowania przestrzennego, jak i wszystkie osoby zaangażowane w kształtowanie polskiej przestrzeni.

Program szkoleniowy dla pracowników administracji samorządowej z zakresu planowania i zagospodarowania przestrzennego

W ramach projektu opracowany został program szkolenia ukierunkowanego na podnoszenie kompetencji w zakresie planowania przestrzennego, w szczególności w kontekście niskoemisyjności oraz prognozowania realnego zapotrzebowania na tereny i formy zagospodarowania.

Opracowany program wykorzystany zostanie do przeszkolenia pracowników administracji publicznej wykonujących zadania z zakresu planowania i zagospodarowania przestrzennego w celu podniesienia ich wiedzy z zakresu technik sporządzania studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy oraz miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego gminy.

Program szkolenia podzielony został na 2 bloki tematyczne.

Skrypt - program szkoleniowy dla pracowników administracji samorządowej z zakresu planowania i zagospodarowania przestrzennego (PDF 8 MB)

I. Wspieranie niskoemisyjności w planowaniu przestrzennym

  1. Budowa miast zwartych i przeciwdziałanie rozlewaniu się zabudowy (PDF 4 MB)
  2. Przeciwdziałanie występowaniu jednorodności funkcji w zabudowie, korzyści różnicowania zabudowy pod względem funkcji (PDF 5 MB)
  3. Negatywne skutki chaotycznego rozpraszania zabudowy (PDF 5 MB)
  4. Tworzenie systemów zieleni, w tym obszarów przewietrzania (PDF 5 MB)
  5. Woda w przestrzeni miast. Zastosowanie błękitnej infrastruktury w gospodarowaniu wodami i planowaniu przestrzennym (PDF 3 MB)
  6. Budowa zrównoważonego i kompleksowego systemu transportowego, w tym transportu publicznego (PDF 4 MB)
  7. Stosowanie regulacji w celu osiągnięcia niskoemisyjnego zaopatrzenia budynków w energię i ciepło (PDF 2 MB)
  8. Adaptacja do zmian klimatu a planowanie przestrzenne (PDF 5 MB)
  9. Działania "miękkie" o charakterze edukacyjno-informacyjnym kierowane do społeczności lokalnych (PDF 1 MB)

II. Prognozowanie realnego zapotrzebowania na tereny i formy jego zagospodarowania

  1. Bilansowanie terenów przeznaczonych pod zabudowę według obowiązujących przepisów; przedstawienie wybranych przykładów (PDF 2 MB)
  2. Określenie potrzebnej, całkowitej chłonności obszarów zainwestowania gminy (PDF 913 KB)
  3. Określenie chłonności obszarów istniejącej zabudowy i obszarów przeznaczonych do zabudowy w planach miejscowych (PDF 729 KB)
  4. Określenie potrzeb w zakresie wyznaczenia nowych obszarów rozwojowych (PDF 754 KB)
  5. Propozycje dotyczące ogólnych zasad bilansowania terenów przeznaczonych do zabudowy (PDF 1 MB)

Publikacja „Delimitacja krok po kroku”

W ramach projektu opracowany został podręcznik pt. „Delimitacja krok po kroku. Metoda wyznaczenia obszaru zdegradowanego i obszaru rewitalizacji na potrzeby Gminnych Programów Rewitalizacji”.

W publikacji omówiono istotne z praktycznego punktu widzenia metody i rozwiązania przydatne przy prowadzeniu analizy i diagnozy kondycji gminy, wyznaczaniu na jej terenie obszarów zdegradowanych oraz podejmowaniu decyzji o zasięgu obszaru rewitalizacji. W opracowaniu wskazano jak połączyć wymogi wynikające z zapisów ustawy z szeroką wiedzą dotyczącą doboru metod badawczych i wskaźników użytecznych dla rzetelnego rozpoznania problemów społecznych, gospodarczych, środowiskowych, przestrzenno–funkcjonalnych oraz technicznych. Ponadto zawarto w nim wskazówki odnośnie systemu monitorowania gminnego programu rewitalizacji i uwagi związane z wyznaczaniem specjalnej strefy rewitalizacji.

Podręcznik ma być wsparciem dla wszystkich podmiotów zajmujących się rewitalizacją w praktyce. Ma stanowić pomoc w zrozumieniu i zaplanowaniu odpowiednich działań na pierwszym etapie procesów rewitalizacyjnych – a w konsekwencji przełożyć się na wysoką jakość i skuteczność rewitalizacji prowadzonej w Polsce.

Delimitacja krok po kroku (PDF 8 MB)

Publikacja „Teledetekcja w planowaniu przestrzennym”

W ramach projektu opracowana została publikacja dotycząca możliwości wykorzystania teledetekcji w planowaniu przestrzennym. Książka przedstawia stosowane obecnie technologie oraz ich możliwe pola zastosowań zarówno w pracy nad dokumentami planistycznymi jak i zarządzaniu przestrzenią w ogóle. W kolejnych rozdziałach czytelnik dowie się co to jest teledetekcja i jakie możliwości oferuje. Może zapoznać się z krajowymi i międzynarodowymi projektami badawczymi dotyczącymi teledetekcji oraz przykładami wdrożeń w jednostkach samorządu terytorialnego. Publikacja prezentuje rolę teledetekcji w obserwacji terenu i znaczenie pozyskiwanych danych w monitorowaniu zagospodarowania przestrzennego, podejmowaniu decyzji dotyczących przestrzeni i udziału w nich społeczeństwa oraz szeroko rozumianego zarządzania przestrzenią.

Teledetekcja w planowaniu przestrzennym (PDF 6 MB)

Publikacja „Przestrzeń do dialogu. Praktyczny podręcznik o tym, jak prowadzić partycypację społeczną w planowaniu przestrzennym”

W ramach projektu opracowana została publikacja pt. „Przestrzeń do dialogu. Praktyczny podręcznik o tym, jak prowadzić partycypację społeczną w planowaniu przestrzennym”. W publikacji szeroko omówiono rolę partycypacji społecznej w planowaniu przestrzennym oraz zasady i metody prowadzenia zaawansowanego procesu konsultacji społecznych. Przedstawione zagadnienia zostały wzbogacone o dobre praktyki w tym obszarze, uwzgledniające doświadczenia osób sporządzających dokumenty planistyczne. Ponadto w opracowaniu wskazano korzyści z prowadzenia partycypacji społecznej na różnych etapach postępowania planistycznego, formy konsultacji społecznych, a także problemy we wdrażaniu partycypacji i sposoby ich rozwiązywania.

Przestrzeń do dialogu. Praktyczny podręcznik o tym, jak prowadzić partycypację społeczną w planowaniu przestrzennym (PDF 7 MB)

Publikacja "Niskoemisyjność w planowaniu przestrzennym"

W ramach projektu opracowana została publikacja pt. "Niskoemisyjność w planowaniu przestrzennym", w której omówiono zagadnienia dotyczące rozwoju gospodarki niskoemisyjnej w aspekcie planowania przestrzennego. W kolejnych rozdziałach niniejszego opracowania tematyka gospodarki niskoemisyjnej została omówiona w trzech skalach: urbanistycznej, lokalnej oraz w skali mikro. W podręczniku poruszono także istotne kwestie na poziomie globalnym dotyczące wdrażania koncepcji gospodarki cyrkularnej oraz problemy istotne w skali lokalnej, czyli analizę czynników lokalizacyjnych uciążliwych zakładów produkcyjnych i usługowych. Wszystkie omawiane zagadnienia zostały uzupełnione przykładami z Polski, Europy oraz świata.

Niskoemisyjność w planowaniu przestrzennym (PDF 7 MB)

2. "Wspólna przestrzeń – wspólne dobro – system monitorowania zmian w zagospodarowaniu przestrzennym – etap I"

Projekt ma na celu opracowanie założeń modelu i organizacji systemu monitorowania procesów przestrzennych, opracowanie wariantowej propozycji jego implementacji oraz bazy mierników i wskaźników, a także koncepcji narzędzi TIK z uwzględnieniem zastosowania technik satelitarnych. Ponadto projekt zakłada opracowanie i zamieszczenie na stronie internetowej Ministerstwa Inwestycji i Rozwoju publikacji elektronicznej poświęconej bazie mierników i wskaźników oraz przykładom dobrych praktyk w zakresie zarówno krajowych, jak i międzynarodowych doświadczeń w tworzeniu systemów monitoringu zagospodarowania przestrzennego.

Beneficjent: Departament Polityki Przestrzennej i Gospodarki Nieruchomościami w Ministerstwie Inwestycji i Rozwoju

Okres realizacji projektu: od 30 września 2015 r. do 31 grudnia 2018 r.

Całkowita wartość projektu: 490 117,50 zł

Dofinansowanie z UE ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego: 413 071,03 zł

Zestawienie znaków: od lewej Fundusz Spójności POWER MIiR Unia Europejska